Bankowość i Finanse | Gospodarka | Ile trzeba zapłacić za wojnę

Bankowość i Finanse | Gospodarka | Ile trzeba zapłacić za wojnę
Udostępnij Ikona facebook Ikona LinkedIn Ikona twitter
Rosja nęka zbrojnie Ukrainę co najmniej od 2014 r. Obecny etap działań Rosjan rozpoczął się 24 lutego 2022 r. Już w początkach agresji było oczywiste, że każdy jej dzień okaże się nadzwyczaj kosztowny – tak dla obu uczestników wojny, jak i większości państw na świecie.

Maria Dunin-Wąsowicz
Dr nauk politycznych. Specjalizuje się w badaniu politycznych aspektów międzynarodowych stosunków gospodarczych i pieniężnych, integracji światowej, w tym transatlantyckiej oraz europejskiej. Autorka sześciu publikacji książkowych oraz kilkudziesięciu artykułów naukowych w języku polskim i angielskim.

Z szacunków OECD opublikowanych w marcu br. wynikało, że przedłużająca się wojna może przynieść redukcję światowego PKB w 2022 r. o ok. 1% – do poziomu 3% – przy jednoczesnym przyroście stopy światowej inflacji o ok. 2,5 pkt. proc. Kolejne projekcje tej instytucji, przedstawione we wrześniu, wskazywały, że spadkowa tendencja ważnych wskaźników makroekonomicznych z chwilą ich zablokowania w drugim kwartale utrzyma się w 2023 r. Niekorzystnym zjawiskom nadal będą towarzyszyć rosnące ceny energii i żywności.

Pesymizm Banku Światowego

Szacunki Banku Światowego, opublikowane w pierwszych dniach października i dotyczące przyszłorocznej gospodarki, są równie pesymistyczne. Według tej instytucji, wojna zniweczyła wszelkie nadzieje na ożywienie gospodarcze w 2023 r. we wszystkich rejonach świata. Najsilniej jej skutki odczują Europa i Azja Środkowa, gdzie bezprecedensowy kryzys dotknie tak społeczeństwa, jak i rządy. Wojna redukuje bowiem możliwości finansowe państw, produktywność przedsiębiorstw i oszczędności gospodarstw domowych. „Inwazja Rosji na Ukrainę wywołała jeden z największych kryzysów, powodujący wielkie przesiedlenia, oddziałując jednocześnie wyjątkowo negatywnie na życie ludzi i gospodarek” – podkreśliła Anna Bjerde, wiceprzewodnicząca Banku Światowego.

Zgodnie z wyliczeniami ukraińskiego ministerstwa finansów, państwo na finansowanie wojny wydaje ok. 10 mld USD miesięcznie. Koszty te częściowo uwzględniają setki miliardów pomocy międzynarodowej przekazywanych Ukrainie w celu finansowania działań odpierających agresję. Z kolei według szacunków Roberta Farleya, amerykańskiego eksperta wojskowego, rosyjski koszt jednego dnia tej wojny wynosi nie mniej niż 500 mln USD (35,5 mld Rb).

Wydatki na wojny w przeszłości

Współczesna technologia oraz doświadczenie badawcze pozwalają na szybki i stosunkowo dokładny szacunek nakładów na szeroko pojęte instrumentarium oraz działania wojenne. Problematyka ta interesowała już XIX-wiecznych badaczy. Ich analizy wydatków na wojny, w szczególności europejskie, zaczęto regularnie publikować na przełomie XIX i XX w. Jednym z pierwszych autorów, który zajął się kosztami wojen, był polski ekonomista Jan Gottlieb Bloch. W swojej książce „Przyszła wojna pod względem technicznym, ekonomicznym i politycznym”, wydanej w 1899 r., dowodził, że XX-wieczna wojna zostanie wszczęta przez Niemcy, „trwać będzie całe lata” i wywoła „niesłychane wstrząśnienie ekonomiczne”. Nieco inne podejście zaprezentował brytyjski publicysta i polityk, Ralf Norman Angell. W swojej książce „Wielka iluzja” („The Great Illusion”) z 1909 r. nie tylko wyjaśniał zmianę natury wojny, podobnie jak Bloch, w kontekście rozwoju technologii. Podkreślał, że nowe wojny będą skutkować ogromnymi ekonomicznymi kosztami netto, mimo że rezultatem wojen we wcześniejszych wiekach były ekonomiczne zyski. Optymistyczne analizy Angella na temat skutków wojen w XIX w. zakwestionował William S. Rossiter, ekonomista amerykański, który wykazał niszczący ich wpływ na finanse państw – m.in. na przykładzie analiz ich zadłużenia w 1816 r., czyli rok po wojnie francusko-niemieckiej oraz jeden rok po wybuchu I wojny światowej (patrz tab. 1).

Jak wyjaśnia Rossiter, zadłużenie wymienionych w tabeli państw na przełomie wieków XVIII–XIX w. różniło się od sytuacji po wybuchu wojny francusko-pruskiej (1815 r.). Dla przykładu – zadłużenie Francji w początkach rewolucji (1791 r.) wynosiło 2 275 mld USD i 85 USD per capita, czyli było 8,5-krotnie wyższe od długu w 1816 r. Nieco niższe zadłużenie per capita wynoszące 70 USD odnotowała Wielka Brytania w 1791 r. Długi te zostały umorzone (Rossiter, s. 110) i wobec tego ich wysokość zaledwie kilkanaście lat później mogła być traktowana jako relatywnie niska. Niemniej, jeśli zsumować koszty Niemiec i ich aliantów w czasie I wojny światowej, to wyniosły one ok. 17 mld USD, podczas gdy straty Francji i Wielkiej Brytanii oraz ich sojuszników sięgnęły niemal 22 mld USD (w cenach z 1916 r.). Zdaniem Rossitera „kwoty te nie informują o wszystkich rzeczywistych kosztach tej wielkiej wojny”.

Sytuacja powtórzyła się podczas II wojny światowej. Wydatki na zaangażowanie tych samych państw (wraz z wydatkami USA oraz Polski) w nią szacuje się ok 1 034 041 mld USD (patrz tab. 2).

Krajowe dane dotyczące wydatków na II wojnę (lata 1939–45 ogółem) mogą nieco różnić się od danych przedstawionych w tab. 2. Według USA, ich wojenne koszty wyniosły w cenach obecnych, po uwzględnieniu inflacji, ponad 4 trl USD, zaś wydatki na broń jedynie w 1945 r. stanowiły ok. 40% ówczesnego amerykańskiego PKB. W ocenie Encyclopaedia Britannica sumaryczne rządowe koszty związane z finansowaniem tamtej wojny wyniosły ok.&...

Artykuł jest płatny. Aby uzyskać dostęp można:

  • zalogować się na swoje konto, jeśli wcześniej dokonano zakupu (w tym prenumeraty),
  • wykupić dostęp do pojedynczego artykułu: SMS, cena 5 zł netto (6,15 zł brutto) - kup artykuł
  • wykupić dostęp do całego wydania pisma, w którym jest ten artykuł: SMS, cena 19 zł netto (23,37 zł brutto) - kup całe wydanie,
  • zaprenumerować pismo, aby uzyskać dostęp do wydań bieżących i wszystkich archiwalnych: wejdź na aleBank.pl/sklep.

Uwaga:

  • zalogowanym użytkownikom, podczas wpisywania kodu, zakup zostanie przypisany i zapamiętany do wykorzystania w przyszłości,
  • wpisanie kodu bez zalogowania spowoduje przyznanie uprawnień dostępu do artykułu/wydania na 24 godziny (lub krócej w przypadku wyczyszczenia plików Cookies).

Komunikat dla uczestników Programu Wiedza online:

  • bezpłatny dostęp do artykułu wymaga zalogowania się na konto typu BANKOWIEC, STUDENT lub NAUCZYCIEL AKADEMICKI

Źródło: Miesięcznik Finansowy BANK