Bank stał się bramą do urzędu – czy to dobre rozwiązanie?

Autorzy powstałego na zlecenie Warszawskiego Instytutu Bankowości raportu, prawnicy dr Michał Jabłoński, prof. Krzysztof Koźmiński, prof. Jan Rudnicki z Uniwersytetu Warszawskiego oraz Seweryn Sasin, doktorant na UMK w Toruniu, zaprezentowali całe spektrum konkretnych zadań administracji publicznej, które zostały powierzone polskim bankom.

Pro publico bono

Raport zawiera kompleksowy przegląd obowiązujących rozwiązań prawnych oraz rozwiązań technologicznych, z których – za pośrednictwem banku – mogą korzystać polscy obywatele, przedsiębiorcy i cudzoziemcy. Wynika z niego, że banki odgrywają nie tylko swoją tradycyjną rolę w gospodarce – pośrednika finansowego – ale podjęły nową, polegającą na działaniu na rzecz interesu publicznego.

– Bank to nie tylko biznes. Oczywiście działa, jak każdy podmiot gospodarczy, w celu osiągnięcia zysku (…) natomiast wkomponowany został w jego naturę również gen realizacji usług publicznych w interesie publicznym. Działalność banków odciąża państwo i przynosi państwu oszczędności – powiedział Krzysztof Koźmiński podczas webinarium WIB poświęconemu prezentacji i dyskusji nad raportem.

Autorzy przeprowadzili analizę porównawczą z kilkoma innymi państwami w Europie, gdzie również – w różnym stopniu – sektory bankowe realizują zadania zlecone przez władze publiczne. Odnieśli się do dyskusji na temat rozwiązań polegających na prywatyzacji zadań publicznych czy też ich outsourcingu ze sfery publicznej na prywatną. Dokonali analizy kosztów ponoszonych przez polskie banki w związku ze zbudowaniem, utrzymaniem oraz ochroną infrastruktury służącej nieodpłatnie świadczonym usługom, oszacowali także skalę oszczędności wynikających z korzystania z banków po stronie państwa i obywateli. Wydali rekomendacje odnoszące się do przyszłości zarządzania tą współpracą.

Raport miał dać odpowiedź na pytania, na ile państwo polskie, a zwłaszcza administracja publiczna, angażuje podmioty sektora bankowego, wykorzystując jednocześnie jego zasoby, a zwłaszcza potencjał technologiczny. Czy jest to stan optymalny z punktu widzenia efektywności, szczególnie w kontekście oszacowanych zysków i kosztów po obu stronach? Prowadzony przez banki proces cyfryzacji zadań administracji publicznej okazał się efektywny i skuteczny. Bez włączenia banków, samodzielne starania państwa w obszarze cyfryzacji usług mogłyby okazać się nieefektywne, a nawet nieskuteczne.

– Bank stał się bramą do urzędu – zauważył Sylwester Sasin.

Wyręczanie administracji

Banki w ciągu ostatnich kilku lat stały się kluczowe dla ekosystemu funkcjonowania usług publicznych. Bankowcy mówią, że kiedy rząd PiS wprowadzał w 2016 r. program 500+ zdawał sobie sprawę, że jego administracja nie da sobie z tym rady. Zwrócił się wtedy do banków o pomoc. I banki pomogły – zgodziły się na procesowanie wniosków o świadczenie poprzez ich własną infrastrukturę. Od tego czasu realizują coraz więcej zadań, które wcześniej ciążyły na administracji. Zadań tych przybywa, a równocześnie nie mówi się wcale o znaczącej reformie systemu funkcjonowania państwa, jakby domyślnie wiadomo było, że bank można zawołać na pomoc. To znaczy równocześnie, że następuje cicha rewolucja w funkcjonowaniu państwa. Czy nie powinna być ona bardziej jednoznacznie nazwana?

Przekazywanie zadań publicznych podmiotom prywatnym zawsze budziło dyskusję. W Polsce – jak twierdzą autorzy raportu – pozostaje w zgodzie z ramami ustrojowymi. Taka jest coraz częściej stosowana praktyka funkcjonowania państw. W Polsce sądy powszechne i administracyjne akceptują sytuację, w której administracja powierza wykonywanie zadań podmiotom prywatnym. Istotne jest jednak, by było to wyraźnie przewidziane przez ustawodawcę w przepisach prawa powszechnie obowiązującego.

Praktyka w innych krajach jest podobna. Szwecja była 60 lat temu jednym z pierwszych państw, które uznało, że banki będą w stanie zapewnić wiarygodny dokument potwierdzający tożsamość. W Norwegii w sklepach monopolowych trzeba okazać dokument bankowy identyfikujący obywatela i potwierdzający jego wiek. Ale we Francji i w Niemczech elektroniczna identyfikacja bazuje na rozwiązaniach stworzonych przez władzę publiczną.

Udział w cyfryzacji państwa przynosił bankom korzyści, choć nie miały one materialnego wymiaru, a raczej strategiczny. Jak mówi cytowany w raporcie były prezes PKO Banku Polskiego Zbigniew Jagiełło, bank ...