Wymyślona nierzeczywistość

Werze cyfrowej informacja stała się jednym z najcenniejszych zasobów, a zarazem potężną bronią. W sektorze bankowym fake newsy i dezinformacja nie są jedynie niegroźnymi plotkami internetowymi – są celowym narzędziem przestępczym, manipulacyjnym oraz dywersyjnym, które w krótkim czasie może doprowadzić do paniki rynkowej, drenażu kapitału czy utraty oszczędności życia przez tysiące obywateli.

Działania związane z dezinformacją i fake newsami w polskim sektorze bankowym ewoluowały – od prostych plotek godzących w płynność finansową, np. fałszywych informacji o braku gotówki w bankomatach czy problemach konkretnego banku, po zaawansowane operacje psychologiczne i technologiczne, w których wykorzystywana jest sztuczna inteligencja.

Obawy Polaków

NASK w 2025 r. zgłosił platformom społecznościowym ponad 46 tys. materiałów zawierających dezinformację, stanowiących formę manipulacji lub będących podszywaniem się pod instytucje, w tym banki i instytucje publiczne. Platformy te usunęły zaledwie 12% zgłoszonych treści.

W 68% przypadków zastosowano jedynie moderację (ograniczenie zasięgów bądź etykiety), a w przypadku 20% zgłoszeń dezinformacyjnych administratorzy serwisów w ogóle nie zareagowali.

Dane z badania Postawy Polaków wobec cyberbezpieczeństwa (wykonanego przez Warszawski Instytut Bankowości we współpracy ze Związkiem Banków Polskich) pokazują, że 32% Polaków jednoznacznie obawia się fake newsów i dezinformacji w przestrzeni cyfrowej. Dla porównania, wyłudzania danych i pieniędzy (phishing) boi się 88% respondentów, a kradzieży tożsamości 38%. Jednocześnie 23% badanych uznaje materiały deepfake (audio i wideo wygenerowane przez AI) za kluczowe zagrożenie w sieci. Choć 51% Polaków uważa, że potrafi rozpoznać deepfake’i, tylko 17% z nich deklaruje wysokie w tym umiejętności.

Co ważne, tylko 31% respondentów sprawdza informacje w kilku źródłach, a jedynie 16% weryfikuje pochodzenie zdjęć i grafik. To główna przyczyna bezrefleksyjnego powielania fałszywych materiałów. Na dodatek zaledwie 17% internautów aktywnie zgłasza lub blokuje treści dezinformacyjne.

Sfałszowane doniesienia medialne lub spreparowane komunikaty mogą wywołać tzw. panikę bankową, w której klienci, pod wpływem emocji, masowo szturmują bankomaty i placówki. Zjawisko to przynosi opłakane skutki: paraliżuje logistykę gotówkową, przeciąża serwery bankowości elektronicznej oraz generuje olbrzymie koszty operacyjne.

Nie wolno przy tym zapominać, że dezinformacja jest nierozerwalnie połączona z inżynierią społeczną i cyberprzestępczością. Oszuści fabrykują informacje o rzekomych blokadach kont, nielegalnych przelewach czy zmianach w prawie finansowym, aby – sugerując presję czasu – nakłonić nieświadomych użytkowników do podania danych logowania, kodów BLIK lub zatwierdzenia nieautoryzowanych transakcji. Dodatkowo atakują też wizerunki instytucji oraz prowadzą manipulacje giełdowe – skoordynowana kampania dezinformacyjna poświęcona rzekomym problemom finansowym banku może doprowadzić do nagłego spadku cen jego akcji na giełdzie.

Edukacja klientów to codzienność