W czerwcu aktualizacja Mapy Drogowej reformy wskaźników referencyjnych

„Nadchodząca aktualizacja Mapy Drogowej będzie ewolucją w planie reformy wskaźników i zasadniczo poza terminem przesunięcia funkcjonowania WIBORu do końca 2036 r. realizujemy całość reformy zasadniczo zgodnie z planem. Nie należy spodziewać się niespodzianek, bo będą to przede wszystkim dostosowania do zdarzenia regulacyjnego, oczekiwań nadzorczych i nieznaczne przesunięcia w kilku kamieniach milowych” – powiedział PAP Biznes Tadeusz Białek, który przewodniczy Komitetowi Sterującemu Narodowej Grupy Roboczej (KS NGR) ds. reformy wskaźników.

„W Mapie będziemy przesuwać także kilka terminów, które z przyczyn niezależnych od podmiotów krajowych doznały opóźnienia. Chodzi m.in. kwestię LCH, który opóźnił terminy i kamień milowy z tym związany musiał się przesunąć. Aktualizacja Mapy Drogowej zostanie opublikowana najpewniej w czerwcu” – dodał.

WIBOR opracowywany do 31 grudnia 2036 r.

W maju GPW Benchmark, administrator wskaźników WIBOR i WIBID, podjął decyzję o rozpoczęciu ich uporządkowanej likwidacji. Ostatnim dniem opracowywania oraz publikacji WIBOR będzie 31 grudnia 2036 r.

Zgodnie z przyjętym przez GPW Benchmark podejściem do zaprzestania opracowywania WIBOR i WIBID oraz stanowiskiem Komisji Nadzoru Finansowego, nowe umowy oparte na tych wskaźnikach nie powinny być zawierane po 31 grudnia 2026 r. Od 1 stycznia 2027 r. wskaźniki te będą wykorzystywane wyłącznie do obsługi już istniejących umów, aż do zakończenia ich stosowania 1 stycznia 2037 r. Równolegle rynek finansowy przechodzi na nowy wskaźnik referencyjny POLSTR.

Tadeusz Białek wyjaśnia, że POLSTR ma w bieżącym roku zacząć obowiązywać w nowych umowach, czy instrumentach finansowych – od II kw. do końca roku sektor bankowy musi wprowadzać „nową produkcję” opartą o POLSTR, mogąc równolegle jeszcze operować w nowych umowach na WIBOR, tak jak Mapa przewidywała wcześniej.

„Jednocześnie w ostatnich komunikatach GPW Benchmark i KNF możliwość używania WIBOR w nowych instrumentach do końca 2026 r. wyraźnie nazwano okresem przejściowym, warunkując to podpisaniem nawet specjalnego dodatkowego aneksu do obowiązujących umów z GPW Benchmark. Dodatkowo jest w tym względzie oczekiwanie nadzorcze KNF-u, żeby banki i instytucje finansowe ograniczały nową ekspozycję na WIBOR jeszcze w 2026 r. Od 1 stycznia 2027 r. wszystkie instytucje finansowe mogą wyłącznie operować na POLSTR w nowych umowach” – dodał.

Przykład daje Skarb Państwa

Tadeusz Białek wskazuje na przykład, jaki rynkowi dał w tym względzie Skarb Państwa, który rozpoczął pierwsze emisje obligacji skarbowych z POLSTR miesiąc przed terminem z Mapy Drogowej – w listopadzie 2025 r. – i znacząco przyspieszył proces wycofywania WIBORu z emisji, niemal rezygnując z okresu przejściowego.

„Ostatnia emisja SPW oparta o WIBOR nastąpiła w lutym, a w tej chwili obligacje zmiennokuponowe są emitowane wyłącznie z POLSTR. Jak podało Ministerstwo Finansów w ostatnim z komunikatów wartość obligacji skarbowych opartym na nowym wskaźniku sięgnęła 40 mld zł” – podał Białek.

Decyzję o wydłużeniu terminu obowiązywania stawki WIBOR do końca 2036 r. w istniejących umowach przeprowadzono po analizach w ramach Narodowej Grupy Roboczej ds. reformy wskaźników referencyjnych, które wykazały m.in. kiedy najpóźniej zapadają obligacje oparte o WIBOR. W przypadku obligacji Skarbu Państwa jest to 2033 r. Swoje analizy w trybie nadzorczym przeprowadziła KNF i miały one także znaczenie dla prac NGR.

Na potrzeby środowiska bankowego ZBP przeprowadził również oddzielną ankietę wśród banków, która miała na celu zbadać średni czas życia umowy kredytu hipotecznego – wynosi on ok. 9-9,5 roku, co wynika z nadpłat.

W związku z tym przyjęto, jak przekazał prezes ZBP, że symboliczne 10 lat dalszego „życia” WIBOR powinno być okresem, gdzie duża większość instrumentów finansowych, zwłaszcza umów kredytu hipotecznego, powinno naturalnie wygasnąć. Umożliwi to uniknięcie masowej konwersji umów finansowych, zawierających odniesienie do WIBOR, z mocy prawa.

„Uznano bowiem, że w świetle unijnego rozporządzenia BMR (reguluje rynek wskaźników referencyjnych – PAP) wygaśnięcie umów z WIBOR daje priorytet naturalnemu procesowi zamiany wskaźnika na rynku. BMR przewiduje także możliwość konwersji wskaźnika w istniejących umowach (legacy portfolio) z mocy prawa, ale w pierwszym rzędzie wskazuje, żeby umowy ze starym wskaźnikiem dożyły naturalnie albo po prostu zostały dobrowolnie skonwertowane na inny wskaźnik” – wyjaśnia Tadeusz Białek.

Komunikat GPW Benchmark z połowy maja oznacza wystąpienie tzw. zdarzenia regulacyjnego – rozpoczęcie procesu uporządkowanej likwidacji wskaźnika referencyjnego.

Zgodnie z procedurą przewidzianą w przepisach krajowych opinię w tej sprawie musi wydać Komitet Stabilności Finansowej – na potrzeby ewentualnego wydania rozporządzenia Ministerstwa Finansów, określającego możliwość przymusowej konwersji wskaźnika w istniejących umowach oraz wysokości spreadu korygującego (ma zapewnić ekonomiczną równoważność wycen wynikających z instrumentów finansowych w momencie zaprzestania opracowywania dotychczas stosowanego wskaźnika i jego zamiany na nowy w obowiązujących umowach).

Przewodniczący KS NGR ocenia, że podjęte przez instytucje zaangażowane w reformę działania wskazują jednak na to, żeby nie dokonywać masowej konwersji i najpierw pozwolić umowom, instrumentom finansowym naturalnie wygasnąć.

„Nie przesądzając, czy rozporządzenie MF w drodze rekomendacji KSF będzie wydane czy nie – jest to poza kompetencjami NGR, to biorąc pod uwagę tak długi okres, który został przewidziany na wygaśnięcie WIBORu widać, że Narodowa Grupa Robocza postawiła na tę ścieżkę” – dodał.

Wg majowego komunikatu KNF 10-letni horyzont reformy umożliwia osiągnięcie kontraktowego terminu zapadalności zdecydowanej większości aktywów finansowych, w których stosowany jest WIBOR, a także podjęcie przez uczestników rynku finansowego działań nakierowanych na redukcję wszelkich ekspozycji związanych z tym wskaźnikiem, w tym zmianę umów, modyfikacje warunków emisji papierów dłużnych bądź ich wcześniejszy wykup oraz zamknięcie pozycji na instrumentach pochodnych.

Procesowi reformy towarzyszą zmiany legislacyjne, komunikowane już wcześniej w Mapie Drogowej, które zostaną przedstawione do konsultacji w czerwcu.

„Procedowane zmiany ustawowe są niezbędne chociażby po to, żeby dokonać korekt w kilkudziesięciu aktach prawnych (ustawy, rozporządzenia), gdzie na sztywno jest napisany WIBOR albo WIBID. Ustawa będzie zakładać też pewne zmiany wspierające reformę. Projekt będzie ogłoszony do konsultacji jeszcze w czerwcu, w trakcie konsultacji społecznych pojawi się zapewne ze strony interesariuszy wiele propozycji uzupełniających” – powiedział Białek.

Unijne rozporządzenie BMR przewiduje tzw. istotność i kluczowość wskaźnika referencyjnego. Tadeusz Białek wskazuje, że obecnie wskaźnik POLSTR nie ma jeszcze możliwości spełnienia wymagań kluczowości, bo nie jest zbyt szeroko obecny w systemie finansowym.

„Natomiast co do wypełniania kryteriów istotności, widać na horyzoncie pewne szanse, a to jest pierwszy ważny stopień wzmocnienia instytucjonalnego, dodatkowej ochrony wskaźnika wg BMR. Oprócz progów wolumenowych, których POLSTR na razie także nie wypełnia, BMR przewiduje inne tzw. przesłanki jakościowe, które mogą służyć do zatwierdzenia istotności. W naszej ocenie te przesłanki istotności spełniamy. Mam nadzieję, że pierwszy etap dotyczący nadania istotności wskaźnikowi POLSTR będziemy w ciągu kilku miesięcy mogli skutecznie przeprowadzić” – dodaje.