Raport specjalny | Obrót gotówkowy | Dostęp do gotówki nie tylko w cieniu blackoutu

Bohdan Szafrański

Wyłączenia prądu to nie jedyne sytuacje, w których masowo korzystamy z fizycznych pieniędzy. Pamiętamy długie kolejki ustawiające się przed bankomatami po ogłoszeniu pandemii COVID-19 czy w pierwszych dniach po inwazji Rosji na Ukrainę. Cyfrowe systemy płatności pozostają też przecież podatne na cyberataki, przez które transakcje mogą zostać wstrzymane. Ostatnio rządy Szwecji i Norwegii wezwały nawet obywateli do trzymania w domu zapasu gotówki na tydzień, aby zabezpieczyć się przed tego typu zakłóceniami. Podjęto też działania mające na celu rozwiązanie problemu odmowy przyjmowania gotówki przez niektóre przedsiębiorstwa w tych krajach. Planuje się nawet nakładanie grzywien na firmy, które odmawiają przyjmowania gotówki.

Obrona gotówki w Europie

Za gotówką stoją konsumenci. W grudniu 2024 r. Europejski Bank Centralny (EBC) opublikował wyniki badania dotyczącego postaw płatniczych konsumentów w strefie euro (SPACE). Pomimo tendencji do korzystania z płatności cyfrowych, liczba płatności gotówkowych w 2024 r. pozostawała znacząca, zwłaszcza w przypadku płatności o małej wartości i między osobami. Jak się okazało, gotówka jest najczęściej używanym sposobem regulowania płatności w sklepach, chociaż korzystanie z niej nadal spada. W punktach sprzedaży ciągle stanowi środek płatniczy w 52% transakcji, w porównaniu z 59% w 2022 r. Także preferencje płatnicze konsumentów nie uległy zmianie. W 2024 r. podobnie jak w 2022 r. nadal 22% osób woli płacić gotówką, a 23% nie ma wyraźnych preferencji. Choć konsumenci uważają, że karty są szybsze i łatwiejsze w użyciu to jednocześnie przyznają, że gotówka jest bardziej pomocna w zarządzaniu wydatkami i ochronie prywatności. Ponadto, jak się okazuje, większość konsumentów (62% w 2024 r., wzrost z 60% w 2022 r.) uważa, że ważne jest, aby mieć gotówkę jako opcję płatności. Zdecydowana większość (87%) jest zadowolona z dostępu do gotówki, a wypłata gotówki z bankomatu lub w banku jest bardzo, lub dość łatwa, mimo że poziom satysfakcji w tym przypadku nieznacznie spadł (z 89% w 2022 r.). Piero Cipollone członek zarządu EBC, potwierdził zaangażowanie banku w ochronę wolności konsumentów do płacenia według własnego uznania. – Chcemy zagwarantować, że obywatele zawsze będą mogli zdecydować się na płacenie gotówką, teraz i w przyszłości – stwierdził Piero Cipollone.

Natomiast jak informował w czerwcu br. „The Banker”, krajowe organy regulacyjne w całej Europie podejmują działania mające na celu ochronę infrastruktury gotówkowej w obliczu rosnących napięć geopolitycznych. Np. austriacki bank centralny ma zainstalować do 120 bankomatów na bezgotówkowych obszarach wiejskich, ponieważ unijni prawodawcy nadal opóźniają wprowadzenie przepisów zabezpieczających status fizycznego pieniądza.

Narasta frustracja w związku z opóźnionymi planami Komisji Europejskiej, dotyczącymi ustanowienia statusu prawnego środka płatniczego dla gotówki w strefie euro. Warto tu przypomnieć, że rozporządzenie w sprawie prawnego środka płatniczego w postaci banknotów i monet euro jest częścią pakietu dotyczącego ­cyfrowego euro, którego celem jest uzupełnienie fizycznej formy pieniądza banku centralnego o ...