Jak zwiększyć zaangażowanie banków w finansowanie obronności

Raport Rola i znaczenie sektora bankowego w procesie finansowania działalności przedsiębiorców sektora obronnego stawia diagnozę, dlaczego tak jest i prezentuje propozycje zmian, które powinny sytuację poprawić.

– Skala finansowania sektora obronnego pozostaje ograniczona. Sektor bankowy dostrzega jednak potencjał dla wzrostu zarówno wolumenu, jak i wartości finansowania – mówił współautor raportu prof. Waldemar Rogowski na konferencji prasowej Związku Banków Polskich, podczas której zaprezentował opracowanie.

Raport powstał na zlecenie Programu Analityczno-Badawczego Fundacji Warszawski Instytut Bankowości. Oprócz prof. dra hab. Waldemara Rogowskiego, przygotowali go dr Mariusz Lipski, prof. dr hab. Lech Kurkliński, prof. zw. dr hab. Stanisław Kasiewicz, dr Kamil Gemra i mgr Martyna Górecka z SGH oraz dr Błażej Lepczyński z Uniwersytetu Gdańskiego. Autorzy stwierdzają, że w finansowaniu sektora obronnego powstała luka. Postawili sobie pytanie, dlaczego – jak dotąd – instytucje finansowe przeznaczają stosunkowo skromne ­środki na finansowanie obronności, choć potrzeby państwa i tego sektora są olbrzymie, wciąż rosną, a sytuacja przedsiębiorstw zbrojeniowych jest dobra. Szukali też odpowiedzi, jak skutecznie i odpowiedzialnie finansować rozwój polskiego przemysłu obronnego, infrastruktury krytycznej oraz technologii podwójnego przeznaczenia.

Głównym celem raportu było przedstawienie wyników badań oraz rekomendacji dotyczących roli, znaczenia i potencjału sektora bankowego w finansowaniu i wspieraniu rozwoju przedsiębiorstw sektora obronnego w Polsce. Autorzy wzięli pod uwagę jego potrzeby kapitałowe, uwarunkowania regulacyjne, czynniki ryzyka oraz wyzwania strategiczne. Tym bardziej to istotne, że – jak napisali – dla wielu ekonomistów znajomość tego sektora jest marginalna, a w obecnych czasach bardzo szybko problematyka ta znalazła się w centrum uwagi szerokiego grona interesariuszy, łącznie z władzami państwa i opinią publiczną.

Dotychczas badania skupiały się przede wszystkim na finansowaniu publicznym, zamówieniach sprzętu obronnego lub zagadnieniach bezpieczeństwa państwa. Liczba analiz poświęcona relacjom pomiędzy sektorem bankowym a przedsiębiorstwami obronnymi była natomiast ograniczona. Zwłaszcza jeśli chodzi o uwzględnienie złożonych perspektyw, jak regulacyjna, ryzyka finansowego oraz praktycznych doświadczeń instytucji finansowych w finansowaniu zbrojeń.

Autorzy raportu akcentują strategiczne znaczenie sektora obronnego w gospodarce oraz jego powiązania z innymi branżami. Podjęli się określenia potrzeb finansowych sektora w perspektywie krótko-, średnio- i długoterminowej. Dokonali analizy sytuacji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstw zbrojeniowych oraz oceny zaangażowania sektora bankowego w ich finansowanie.

Wskazali, jakie są główne bariery regulacyjne, rynkowe, wynikające z ESG oraz reputacyjne ograniczające finansowanie przez banki obronności. Dokonali analiz czynników ryzyka związanych z finansowaniem zbrojeń oraz metod ograniczania ryzyka, a także społecznego postrzegania finansowania obronności przez banki. Ocenili możliwości rozwoju współpracy międzynarodowej w zakresie finansowania projektów obronnych i dual-use. Na koniec sformułowali rekomendacje dla sektora bankowego i dla regulatorów, żeby zwiększyć dostępność finansowania.

Nie tylko finanse publiczne

Od napaści Rosji na Ukrainę w 2022 r. coraz bardziej jasne stawało się, że państwa Europy, a szczególnie Europy Środkowo-Wschodniej, w tym zwłaszcza Polska, muszą zbudować siły pozwalające skutecznie odstraszać Rosję przed kolejnym krokiem militarnej ekspansji na Zachód. Od 2025 r., czyli objęcia urzędu prezydenta USA przez Donalda Trumpa oczywiste jest, że Europa sama powinna móc zmierzyć się z potencjalnym rosyjskim zagrożeniem. Państwa NATO postanowiły wydawać 5% PKB na obronność.

Na tym tle ważne jest stanowisko opinii publicznej. Badania pokazały, że jedynie około 23% dorosłych Polaków ocenia poziom bezpieczeństwa Polski w obecnej sytuacji geopolitycznej jako wysoki. Równocześnie poparcie społeczne dla inwestycji państwowych w obronność jest silne – ponad 75% respondentów postrzega takie inwestycje jako co najmniej istotne, a blisko połowa (46,6% ankietowanych) twierdzi, że wydatki na obronność w Polsce powinny się zwiększyć. Nasze społeczeństwo preferuje jednak dominującą rolę państwa w finansowaniu obronności, choć nie wyklucza udziału sektora prywatnego, ale nie ma temat jego udziału wykrystalizowanej opinii.

W tych okolicznościach wydatki publiczne związane z modernizacją sił zbrojnych, zakupem sprzętu, amunicji, rozwojem infrastruktury obronnej, cyberbezpieczeństwem oraz technologiami podwójnego zastosowania (dual-use) rosną i przekładają się na konieczność zwiększenia zdolności produkcyjnych, technologicznych i organizacyjnych przedsiębiorstw zbrojeniowych. Skala planowanych inwestycji powoduje, że finansowanie sektora obronnego nie może pozostać wyłącznie domeną finansów publicznych.