Instytucja wspólnej odpowiedzialności

Powstanie i rozwój Związku Banków Polskich przypadły na okres wyjątkowo trudny: gwałtownych przemian ustrojowych, wysokiej inflacji, głębokiej restrukturyzacji przedsiębiorstw, załamywania się dotychczasowych więzi kooperacyjnych oraz ciągłych zmian regulacyjnych. W takich warunkach szczególnego znaczenia nabierała zdolność środowiska bankowego do samoorganizacji, wypracowywania wspólnych standardów i prowadzenia odpowiedzialnego dialogu z regulatorami i nadzorcami.

Reformy bankowości jako warunek samorządu

O utworzeniu ZBP zaczęto dyskutować w drugiej połowie lat osiemdziesiątych. Przyczynkiem do tego były reformy bankowości zapoczątkowane w 1986 r. przez prof. Władysława Bakę i prof. Zdzisława Sadowskiego. Reformy te – choć realizowane w realiach schyłkowego systemu socjalistycznego – stworzyły fundament pod nowoczesny system finansowy: dwuszczeblowy model bankowości, rozdział funkcji banku centralnego i banków komercyjnych oraz stopniową profesjonalizację zarządzania.

Założenia do ustawy o izbach gospodarczych i stowarzyszeniach wypracowano w lecie 1988 r. Współtworzyli je: Aleksander Kwaśniewski – przewodniczący Komitetu Społeczno-Politycznego; Ryszard Kalisz – adwokat, doradca; prof. Wiesław Chrzanowski – późniejszy marszałek Sejmu; prof. Andrzej Stelmachowski – późniejszy marszałek Senatu; mec. Jan Olszewski – późniejszy premier oraz ja, wówczas dyrektor Gabinetu Przewodniczącego KSP.

Po 1989 r., wraz z działaniami rządu Tadeusza Mazowieckiego i realizacją programu prof. Leszka Balcerowicza, reformy uległy gwałtownemu przyspieszeniu. Bankowość znalazła się w centrum transformacji – zarówno jako jej uczestnik, jak i warunek powodzenia. W krótkim czasie powstały dziesiątki banków komercyjnych i działało ponad 1500 banków spółdzielczych. Skala pluralizacji sektora była ogromna, a wraz z nią rosła potrzeba reprezentacji zdolnej do integrowania tak zróżnicowanego środowiska.

Podstawy prawne i wybór formy organizacyjnej

Latem 1990 r. prezes NBP Władysław Baka zasugerował członkom ówczesnej Rady Banków (działającej przy prezesie NBP) podjęcie prac nad utworzeniem organizacji zdolnej do reprezentowania banków tak różnych pod względem własnościowym i organizacyjnym. Takie rozwiązanie umożliwiła uchwalona w maju 1989 r. ustawa o izbach gospodarczych.

Decydującą rolę w tworzeniu i rozwoju Związku Banków Polskich odegrali prezesi wiodących instytucji finansowych. Powołano Komitet Organizacyjny Związku, któremu przewodniczył Marian Krzak, prezes PKO BP.

Historia ZBP to historia budowy zaufania pomiędzy bankami i klientami, regulatorami, państwem. Ale także przekonanie, że silna, odpowiedzialna bankowość nie jest celem samym w sobie, lecz dobrem wspólnym, od którego zależy stabilność gospodarki i bezpieczeństwo obywateli. Wielkim osiągnięciem było i jest bezpieczeństwo depozytów – zachowanie zaufania klientów, że ich środki są dobrze chronione.

We wrześniu tegoż roku prezes Marian Krzak przedstawił mi (wówczas dyrektorowi Gabinetu Szefa Urzędu Rady Ministrów Jacka Ambroziaka) ideę utworzenia stowarzyszenia bankowego. Wyjaśniłem, że obowiązujący porządek prawny nie przewiduje takiej formy dla podmiotów gospodarczych. Banki mogły natomiast – i powinny – powołać izbę gospodarczą, będącą samorządem sektora. To rozstrzygnięcie miało znaczenie fundamentalne: ZBP od począ...