Bułgarski szlak do euro

Maria Dunin-Wąsowicz
Dr nauk politycznych. Specjalizuje się w badaniu politycznych aspektów międzynarodowych stosunków gospodarczych i pieniężnych, integracji światowej, w tym transatlantyckiej oraz europejskiej. Autorka sześciu publikacji książkowych oraz kilkudziesięciu artykułów naukowych w języku polskim i angielskim.

O Bułgarii w Unii Europejskiej rozmawiano niezbyt często. Dziesiątki analiz potwierdzały jej niechlubny status demokratycznego państwa zawłaszczonego. Określenie nieprzyjemne, bo aż nadto jednoznaczne. Pokazuje, że państwo nie zdołało odciąć się od komunizmu, z którym zerwało na przełomie lat 1989-1990, jak i nie potrafiło odnaleźć drogi do rekonstrukcji politycznej. Spadkobiercy partii komunistycznej lub ich rodziny zajmują większość ważnych stanowisk we współczesnych strukturach określanych jako demokratyczne. Więcej, powszechnie postrzega się Bułgarię jako rosyjskiego konia trojańskiego w świecie zachodnim, co nie tylko jest mało pochlebne, ale stanowi wyraz braku zaufania wobec państwa, które od lat boryka się z zakorzenioną korupcją, defektami infrastruktury instytucjonalnej i gospodarczej czy najniższym dochodem na mieszkańca w UE.

A jednak splot niekorzystnych uwarunkowań nie stał się przeszkodą nie do pokonania na drodze do przyjęcia od 1 stycznia br. euro w miejsce bułgarskiego lewa (BGN) stosowanego od połowy 1880 r. Tym samym od 2026 r. w Europie liczba systemów pieniężnych spadnie do 26. W samej Unii Europejskiej walutami narodowymi posługują się obecnie Czechy, Polska, Węgry, Rumunia, Dania i Szwecja.

Nadzieje na odnowę

W początkach lat 90. XX w. Bułgaria znalazła się w grupie państw, które zaczęły podążać śladem polskich reform po 1989 r. Właśnie wtedy doszło tam do upadku komunizmu, rezygnacji Todora Żiwkowa z funkcji premiera, rozpoczęto także kilkumiesięczne rozmowy okrągłego stołu (prowadzono je od połowy stycznia do połowa maja 1990 r.).

Przyjęcie podejścia prodemokratycznego, polegającego na uregulowaniu stosunku państwa do praw człowieka oraz publikacja planu reform politycznych, pozwoliły rządowi zawrzeć w 1993 r. Umowę Stowarzyszeniową z UE. Dwa lata później zostało ono wsparte członkostwem w NATO oraz złożeniem aplikacji o członkostwo w Unii. Główne daty politycznych decyzji przybliżających to członkostwo w latach 1988-2007 w kontekście zmian relacji Turcja-UE oraz Polska-UE zawarto w tabeli 2.

Wniosek o przystąpienie do UE Bułgaria złożyła 14 grudnia 1995 r., ale ważnym momentem okazał się dopiero szczyt w Luksemburgu – odbywający się w dniach 12-13 grudnia 1997 r. i podkreślający dążenia państw Unii do przełamania powojennych ideowych podziałów. Na przyjęcie wniosku pośrednio miało także wpływ członkostwo Bułgarii w WTO (jako 130 państwo) od stycznia 1996 r. Pomimo tych starań, w lipcu 1997 r. Komisja Europejska wskazała w swojej opinii, że Bułgaria nie może znaleźć się w pierwszej grupie państw z Europy Środkowej i Wschodniej dążących do członkostwa w UE.

Analiza Komisji wskazała, że ówczesna Bułgaria nie tylko nie realizowała przez długi czas kryteriów kopenhaskich, przyjętych przez UE w czerwcu 1993 r., ale również nie gwarantowała przyjęcia acquis communautaire zgodnie z ustaleniami szczytu w Madrycie w 1995 r. (15-16 grudnia). W tej ocenie dowodziła ona, że Bułgaria nie spełniała pięciu kryteriów członkostwa w UE. Nie była zatem państwem o funkcjonującej gospodarce rynkowej (k1) gotowej do konkurencji i wolnego rynku, zdolnej do przyjęcia acquis communautaire (k2) oraz sprostania unii politycznej, gospodarczej i walutowej (k3–5).

Kolejna, sporządzona przez Komisję w 1997 r., analiza wykonania wskazanych pięciu kryteriów w tzw. średniookresowej ...