Bankowość spółdzielcza 2026 – gospodarka, regulacje i prawo

Tegoroczna – XX już edycja wydarzenia – pokazała jednoznacznie, że banki spółdzielcze to nie tylko ważna część systemu bankowego, ale także narzędzie realizacji konkretnych celów gospodarczych państwa – przede wszystkim inwestycji, rozwoju rolnictwa i gospodarki lokalnej.

Powitanie, krótkie wprowadzenie, a także prezentacja najważniejszych informacji o obecnej sytuacji bankowości spółdzielczej, przedstawionych przez prezesa Związku Banków Polskich dr. Tadeusza Białka, nie pozostawiły wątpliwości, dlaczego ta część rynku finansowego w Polsce jest tak istotna.

– Pozwólcie Państwo, że przytoczę garść podstawowych informacji świadczących o tym, jak istotną częścią sektora bankowego w Polsce jest sektor bankowości spółdzielczej. Odpowiada on za 9,1% depozytów sektora niefinansowego, 10,1% kapitałów – więcej niż rok temu, 7,9% aktywów – też więcej niż rok temu, 8,7% wyniku finansowego netto sektora bankowego, aczkolwiek rok temu było to jeszcze 11,4%. Banki spółdzielcze są również kluczowym dostarczycielem finansowania dla polskiego rolnictwa, prawie 2/3 kredytów dla rolników to kredyty udzielane przez banki spółdzielcze, ponad 33% kredytów dla jednostek samorządu terytorialnego to te udzielane przez banki spółdzielcze. Skalę współpracy banków spółdzielczych z jednostkami samorządu terytorialnego oddaje również statystyka dotycząca depozytów – ok. 28,7% środków zdeponowanych przez JST, to środki ulokowane na rachunkach banków spółdzielczych – mówił Tadeusz Białek.

Prezes ZBP przypomniał również, że w pierwszym półroczu 2026 r. aktywa banków spółdzielczych wzrosły o blisko 9,8 mld zł. Instytucje te konsekwentnie stają się coraz silniejsze. Jeszcze w 2010 r. przeciętny bank spółdzielczy miał aktywa na poziomie 122 mld zł, na koniec czerwca tego roku było to już ponad 570 mld zł – to jest ponad 4,5-krotny wzrost. Banki spółdzielcze w większym stopniu niż banki komercyjne zwiększyły też poziom kapitałów własnych, w latach 2010–2025 wzrosły one o ponad 290%, w tym samym czasie w bankach komercyjnych tylko o 140%.

Podważanie werdyktów sądowych to duży problem

– Aby sektor bankowy miał szansę nadal dobrze się rozwijać, niezbędne jest zapewnienie mu budowy kapitału adekwatnego dla potrzeb rozwijającej się gospodarki, co jest trudne, gdy jednocześnie pojawia się istotne wyzwanie dla banków w postaci silnego wzrostu obciążeń podatkowych wynikających z wprowadzonej wyższej stawki podatku CIT dla sektora. Rozwiązanie niesprawiedliwe dla banków, nierozwojowe, warto wspomnieć, że wszystkie inne inicjatywy zwiększenia CIT dla innych branż były konsekwentnie blokowane przez Prezydenta RP. Niestety obecne dyskusje na temat zmian stawki CIT, głównie dla dużych podatników, mogą doprowadzić do dalszego podwyższenia stawki podatku. Warto przypomnieć, że przyjęte rozwiązanie podatkowe jest szczególnie krzywdzące właśnie dla banków spółdzielczych, które nie otrzymały nawet iluzorycznego zmniejszenia obciążeń w zakresie ciężarów podatkowych w postaci stopniowego zmniejszenia innych podatków, mam tu na myśli oczywiście podatek bankowy – mówił prezes Tadeusz Białek.

Podkreślił, że bardzo poważnym problemem jest stabilność prawa, jego interpretowanie retrospektywne, działanie prawa wstecz.

– W dobie nieuchronnej reformy polskiego sądownictwa podważanie werdyktów sądowych to duży problem, rosnący coraz bardziej do rangi poważnego, nawet można powiedzieć najważniejszego ryzyka prawnego w skali działania banków. W tych warunkach wyzwaniem dla nich są i koszty prowadzenia sporów, potencjalne zwroty środków dla kredytobiorców, dużym i coraz większym ryzykiem pozostaje podpisywanie długoterminowych umów wiążących się ze zobowiązaniami finansowymi. Mimo licznych prób, podejmowanych także na szczeblu administracji państwowej, nie udało się np. doprowadzić do wiążącego przyjęcia jednego wzorca umowy kredytu hipotecznego, co znakomicie zmniejszałoby ryzyko prawne związane z udzielaniem tego rodzaju kredytu – zaznaczył gospodarz spotkania.

Dodał jednak, że są także powody do zadowolenia – chociażby pozytywne rozstrzygnięcie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczące wiarygodności i niepodważalności wskaźnika ­WIBOR. Podkreślił, że stanowi to fundament sprawnego funkcjonowania systemu finansowego, zwłaszcza że WIBOR w starych umowach pozostanie z nami jeszcze przez najbliższe 10 lat, do końca 2036 r.

– Oczywiście wyzwaniem jest także dla nas wszystkich, dla całego sektora finansowego, nie tylko banków, reforma wskaźników referencyjnych, która, przypomnę, wchodzi w ostatnią krytyczną fazę. Pamiętajmy, zostało nam w zasadzie trzy i pół miesiąca okresu przejściowego, od stycznia przyszłego roku cała nasza produkcja oparta na wskaźnikach musi wykorzystywać nowy wskaźnik POLSTR – przypomniał prezes Białek.

Aby polski rolnik był nie tylko beneficjentem pomocy publicznej

Również pierwszy z przemawiających Gości Specjalnych Forum, minister rolnictwa i rozwoju wsi Stefan Krajewski, już na wstępie zaznaczył, że banki spółdzielcze zajmują szczególne miejsce w polskim systemie finansowym i są ważnym partnerem polskiego rolnictwa, przetwórstwa, przedsiębiorców i mieszkańców obszarów wiejskich. Od lat wspierają one rozwój lokalnych społeczności, gospodarek, współtworzą sukces polskiej wsi.