MŚP i banki: kapitał jest, ale inwestycji wciąż za mało

Sektor małych i średnich przedsiębiorstw pozostaje jednym z filarów polskiej gospodarki. Firmy z tego segmentu wytwarzają ok. 45-46% PKB, a mikroprzedsiębiorstwa stanowią 97,2% wszystkich podmiotów. „MŚP w Polsce wytwarzają blisko co drugą złotówkę PKB” – przypomina PARP w najnowszej edycji raportu o stanie sektora MŚP w Polsce. Skoro tak, to właśnie dostęp do kapitału wyznacza tempo modernizacji i dynamikę rynku pracy. Strukturalnie jednak skłonność MŚP do długoterminowych inwestycji wciąż jest umiarkowana.

Ewolucję relacji banków z sektorem MŚP dobrze pokazują wspomniane cykliczne opracowania PARP. W latach 90. sektor finansowy przechodził restrukturyzację, prywatyzację i konsolidację, a systemy oceny ryzyka dopiero powstawały. Kredyt był trudno dostępny, instrumenty ograniczone, dominowały twarde zabezpieczenia, a współpraca banków z małymi firmami miała raczej incydentalny charakter.

Na początku XXI wieku banki rozpoczęły porządkowanie polityki kredytowej wobec firm. Centralizacja decyzji, rozwój scoringu i wykorzystanie danych zewnętrznych ograniczyły uznaniowość i poprawiły dostępność finansowania.

Po 2010 r. instytucje finansowe zbudowały wyspecjalizowaną ofertę dla MŚP: kredyty obrotowe i inwestycyjne uzupełniły leasing, faktoring i finansowanie handlu. Istotną rolę odegrały gwarancje BGK, które obniżyły barierę zabezpieczeń. Program de minimis stał się trwałym instrumentem dostrajanym do kolejnych szoków – pandemii, wojny w Ukrainie czy zdarzeń losowych. To był moment, gdy krótki pieniądz zaczął być uzupełniany finansowaniem długoterminowym, chociaż nie na tyle, by trwale zmienić strukturę finansowania najmniejszych firm.

Dzisiaj podejście banków do finansowania sektora małych i średnich firm determinują dwa fakty. Po pierwsze – płynność i rentowność sektora bankowego pozostają solidne. Po drugie – relacja kredytów sektora niefinansowego do PKB wynosi ok. 11%, co oznacza, że na tle Unii Europejskiej jest niska i nieadekwatna do potrzeb inwestycyjnych.

Dłuższe horyzonty inwestycyjne