Sztuka umiaru

Czym ono jest? Ano ni mniej, ni więcej jak umiejętnością korzystania z dóbr materialnych zgodnie z ich celem. To zaś ułatwia, o ile nie zapewnia, panowania woli nad popędami. Można nawet rzec, że wyznacza naszym pragnieniom pewne granice. Już w starożytności ceniono cnotę „sophrosyne” oznaczającą umiarkowanie, a więc samokontrolę, samoograniczenie, panowanie nad sobą, a nawet rozwagę. Jej przeciwieństwem była „hybris”, czyli buta, pycha, arogancja, nadmierna duma prowadzące do przekraczania właściwej miary.

„Słownik języka polskiego” podaje, że umiarkowanie to brak przesady, powściągliwość w czymś. Zapewne tak jest, czy może raczej być powinno. Słowo to bowiem, jak się wydaje, zawiera w sobie tak umiar, jak i miarę. A ich zachowanie gwarantuje osiągnięcie przyjemności. „Wino, smaczne jedzenie, sen, praca i rozrywka są dobre, jeśli potrafimy korzystać z nich w sposób umiarkowany” – zaznaczył prof. Tadeusz Gadacz w „O bezprawiu i sprawiedliwości. Wady i zalety moralne dla mądrych ludzi na trudne czasy”. I dodał: „potrzebę tak rozumianego umiarkowania głosił sam Epikur, twórca hedonizmu, który przyjemność uczynił zasadą szczęścia. W liście do Mernoikeusa stwierdził: «Umiarkowanie uważam za największe dobro nie dlatego, żebyśmy w ogóle umieli poprzestawać na małym, ale dlatego abyśmy się nauczyli obywać byle czym, gdy nas bieda nawiedzi, w prześ...