Z zagranicy: Sukces w czasach kryzysu?

Udostępnij Ikona facebook Ikona LinkedIn Ikona twitter

Świat muzułmański ma odpowiedź na bankowość konwencjonalną opartą na obrocie długami i kredytem. W obliczu klęski fi nansowej — zarówno państw, jak i światowych banków — fi nansiści coraz uważniej przyglądają się źródłom jej sukcesów. Te zaś opierają się na ścisłym kodeksie etycznym.

Beata Paxford

Oparta jest na zasadach sharia, czyli prawa islamu. Zasady islamu zostały inkorporowane do bankowości w taki sposób, aby, obracając pieniędzmi, zarówno banki, jak i ich klienci nie łamali praw swojej religii. Zasady pochodzą wprost z Koranu – świętej księgi islamu. Zatem ich choćby podstawowa znajomość jest niezbędna dla poznania i zrozumienia bankowości islamskiej.

Bez odsetek i niedomówień

Naczelną zasadą bankowości islamskiej jest zakaz pobierania nienależnych opłat określanych mianem riba. Riba jako ciężki grzech pojawia się bezpośrednio w wielu wersach Koranu. Według islamu, Bóg zezwolił na handel, ale zabronił pobierania odsetek od udzielonych pożyczek i kredytów. Pobieranie odsetek wiąże się ze wzrostem wartości pieniądza w określonym czasie, a dla muzułmanina czas należy do Boga i człowiekowi nie wolno pobierać odsetek z tytułu upływu czasu.

Drugą ważną regułą jest zakaz gharar tłumaczonego jako brak pewności, dwuznaczność. Gharar pojawia się przede wszystkim przy zawieraniu umów. Jego brak oznacza, że strony umowy są w pełni świadome swoich praw i obowiązków, a także rozumieją zasady łączącego je kontraktu. Odnosi się to np. do kontraktów pomiędzy bankami a klientami, gdzie umowa zawiera często postanowienia niezrozumiałe dla klienta, których znaczenie nie jest do końca jasne. Umowa, która posiada element gharar jest uznawana za nieważną i nie wiąże stron. Z tego zakazu wynika też zakaz maisir/quimar określonych jako bogacenie się przez przypadek. Maisir to nabywanie dóbr dzięki łutowi szczęścia, bez konieczności pracy i poniesienia nakładów. Quimar to gry oparte na przypadku, takie jak hazard, gdzie zwycięzca dostaje dobra często kosztem drugiej osoby. Oba zakazy odnoszą się do sytuacji, gdzie osoby nabywają dobra w grze czy zakładzie, którego reguły nie są z góry określone i zależą od tzw. szczęścia.

Bardzo ważną zasadą bankowości islamskiej jest zasada dzielenia się zyskiem i stratą (tzw. profit and loss sharing). Oznacza to aktywny udział obu stron umowy (bank i klient, bank i inny bank) w jej realizacji. Zakłada to ponadto równość stron w partycypacji w zysku i w stracie. Celem takiego założenia jest zmuszenie banku jako de facto silniejszej strony umowy do współdziałania z drugą stroną w celu uzyskania przewidywanych umową korzyści. Jedną z umów, która oddaje charakter tej zasady jest tzw. mudarabah, o której mowa poniżej.

Istotna też jest zasada przestrzegania umów (pacta sunt servanda) i regulowania swoich zobowiązań. Wynika to z założenia, że handel służy rozwojowi społecznemu i zwiększaniu dobrobytu społecznego. Zatem jakiekolwiek naruszenie tej zasady spowoduje nierówności społeczne i zamęt. Ma ona zastosowanie nie tylko do umów, ale również do przyrzeczeń i obietnic. Gdy zobowiązujący się nie spełni przyrzeczenia, poszkodowany jest uprawniony do żądania pokrycia straty, którą poniósł skutkiem braku spełnienia obietnicy. Warto podkreślić, że ta zasada jest fundamentalna w stosunkach handlowych, a nie postanowieniem umowy cywilnej.

Sprawiedliwie i uczciwie

Strony transakcji mają obowiązek kierować się sprawiedliwością i uczciwością. Zasada sprawiedliwości stanowi o równości stron umowy i o powszechnym charakterze zasad islamu. Odnoszą się one bowiem do wszystkich uczestników obrotu. Zawierający transakcję są zobowiązani do wzajemnej pomocy i współdziałania, co ma znaczenie przy pojawieniu się strat. Bowiem jednym z celów powyższej współpracy jest zmniejszenie strat i szkód, a także unikanie praktyk uznanych przez islam za nieetyczne. Są nimi m.in. oszustwa, ...

Artykuł jest płatny. Aby uzyskać dostęp można:

  • zalogować się na swoje konto, jeśli wcześniej dokonano zakupu (w tym prenumeraty),
  • wykupić dostęp do pojedynczego artykułu: SMS, cena 5 zł netto (6,15 zł brutto) - kup artykuł
  • wykupić dostęp do całego wydania pisma, w którym jest ten artykuł: SMS, cena 19 zł netto (23,37 zł brutto) - kup całe wydanie,
  • zaprenumerować pismo, aby uzyskać dostęp do wydań bieżących i wszystkich archiwalnych: wejdź na aleBank.pl/sklep.

Uwaga:

  • zalogowanym użytkownikom, podczas wpisywania kodu, zakup zostanie przypisany i zapamiętany do wykorzystania w przyszłości,
  • wpisanie kodu bez zalogowania spowoduje przyznanie uprawnień dostępu do artykułu/wydania na 24 godziny (lub krócej w przypadku wyczyszczenia plików Cookies).

Komunikat dla uczestników Programu Wiedza online:

  • bezpłatny dostęp do artykułu wymaga zalogowania się na konto typu BANKOWIEC, STUDENT lub NAUCZYCIEL AKADEMICKI